تبار شناسی اندیشه آزادی (فایل صوتی به همراه اسلایدها) – بخش نخست - مقدمه

آزادی مفهومی پایه و تا آن اندازه اساسی است که مشکل بتوان اندیشمندی را یافت که از کنار آن بدون تامل عبور کرده باشد. هزاران سال است که جستجو می شود، در راهش مبارزه می شود و همچنان نایافتنی مانده است. شاید هیچ کلمه و مفهومی در طول تاریخ چون واژه آزادی ستایش نشده، طلب نشده، برایش جنگیده نشده، بنامش خون ریخته نشده و همچنان دور دست باقی نمانده باشد. چه شعرها که بنامش سروده نشده ، چه حماسه ها که بنامش ثبت نشده ، چه جنايتها كه به نامش صورت نگرفته و چه استبدادها كه با شعارش برپانگشته اند.

حتی امروز نیز این سخن روسو که نزدیک به 250 سال پیش و در کوران جنبش روشنگری اروپا در طلیعه شاهکار تاریخیش "قرارداد اجتماعی" نگاشته شده است که : "انسان آزاد آفریده شده ولی همه جا در زنجیر است" همچنان برای انسان مدرن گزاره ای درست و امروزی می نماید.

هگل بر این باور بود که تاریخ بشری چیزی نیست مگر پیشرفت آگاهی انسان از اندیشه آزادی! میل انسان به آزادی، روح تاریخی مبارزه اوست و اهمیت آن برای مبارزانش را از این سخن گاندی می توان دریافت آنگاه که می گوید: " برای آزادی قیمتی نمی شناسم زیرا آزادی روح زندگی است. کدامین بهاست که حاضر نباشیم برای زیستن بپردازیم؟" و در چنین باوری است که "آزاد بودن انسان همان اندازه بدیهی است که انسان بودن انسان" و دستیابی به آزادی چون حق حیات برای مبارزانش بهایی به گرانقدری زندگی دارد.

ولی سوال مورد اختلاف در تمام تاریخ این بوده است که تعریف از آزادی چیست؟ گرچه مفهوم آزادی تا بدان پایه اساسی و بنیادی است که کمتر فیلسوف و مکتب فلسفی را میبینیم که به تاویل و تفسیر آن نپرداخته باشند ولی اختلاف در تعریف این مفهوم تا آن اندازه شدید است که تعریف آزادی برای یک گروه توسط گروهی دیگر ممکن است تعریف کامل بردگی قلمداد شود. از این رو این سخن آیزیا برلین فیلسوف معاصر که معتقد است تا امروز بیش از 200 تعریف از آزادی ارائه شده است کاملا باور پذیر می نماید.

در این مجموعه که من بر آن نام "تبارشناسی اندیشه آزادی" نهاده ام تلاش من بر این متمرکز است که تاریخ تکامل اندیشه آزادی را در سیصد سال اخیر در غرب مورد مطالعه قرار دهم. در این مجموعه آزادی مفهومی چند وجهی انگاشته شده و تلاش شده این وجوه مختلف و نه تنها مفهوم آزادی سیاسی مورد بررسی قرار گیرد.

این پروژه در حال تکمیل است و هدف نهایی آن جمع آوری مجموع پژوهشهای انجام شده در قالب اثری با همین عنوان است.

اسلاید شوهای طراحی شده شده شامل کلیپهای کوتاه تصویری نیز هستند که بریده هایی از فیلمها، مستندها و یا مصاحبه های فلاسفه معاصر را شامل می شود.

به دلیل دشواری های مربوط به سرعت اینترنت در ایران من فایلها را به بخشهای 10 تا 15 دقیقه ای تقسیم کرده ام که آسانتر قابل دانلود و استفاده باشند.

فایل صوتی حاضر که مدت ان 12 دقیقه می باشد، نگاهی دارد به مسیری که کل این مجموعه خواهد پیمود، تعریف "تبارشناسی" را آنگونه که نیچه و فوکو آن را تعریف کرده اند به عنوان روشی که من در این مجموعه مورد بررسی قرار داده ام مورد بررسی قرار خواهد داد و در نهایت نگاهی خواهد داشت به درک از آزادی به عنوان مفهومی چند وجهی.

قسمتهای آتی این مجموعه به تدریج تقدیم دوستان گرامی خواهد شد.

با سپاس
آیدین آرتا
سپتامبر 2018