یلدا / خور روز
 کهن الگوی زایش خورشید، یادگار کهن ایرانشهر

شب یلدا به زودی فرا می رسد و این شب از منظر کهن الگویی Archetypal بازگو کننده یکی از کهن ترین باورهای ناخودآگاه مردمان جهان ایرانی است. باور به نبرد نور و ظلمت و پیروزی نهایی نور بر تاریکی. یلدا را در ناخودآگاه جمعی ایرانیان می توان تجسم امید جمعی ما ایرانیان به پیروزی نهایی نور بر ظلمت تعبیر کرد و شاید حتی فراتر از آن به ایمان ما به تحقق این وعده ازلی.

ما میلاد آن نور را که در گسترده ترین، نیرومندترین و طولانی ترین استیلای شب و تاریکی متولد می شود جشن می گیریم. جشن پر نور ما در طولانی ترین شب سال نشان از ایمان تاریخی ماست به پیروزی نور حتی اگر تاریکی و سیاهی را در اوج سیطره و قدرت خود ببینیم.

در جستاری که پیش روی شماست و چند سال پیش نگاشته شده است، من نگاهی داشته ام به اهمیت تاریخی و جهانی این جشن و گستره شگفت انگیز جغرافیایی آن. زمانی که این جستار را می نوشتم نگاهم بیشتر بر گستره این جشن در جهان کهن ایرانی و ایرانشهر باستانی بود ولی امروز بر این باورم که این کهن الگو ، کهن الگویی بی مرز و جهانی است که ارتباطی با هیچ ملیت و نژادی ندارد، اگرچه همچنان بر این باورم که این کهن الگو در خاطره جمعی مردمان جهان ایرانی بسیار زنده و نیرومند است و پاسداشت آن اهمیتی فراتر از یک سنت تاریخی دارد.

آیدین آرتا