در روزهای اخیر دیدم که بسیاری از دوستان تصویر مجسمه ای را که روزگاری در میدان بهارستان بود با عنوان اشتباه "پیروزی فرشته آزادی بر دیو استبداد" به اشتراک گذاشته اند.

نکته جالب اینجاست که اگرچه این عنوان یک اصلاح نیاز دارد ولی نتیجه نهایی این اصلاح حتی زیباتر و مربوط تر به روزگار ماست و در همزمانی زیبایی با روزی ملی که پیش رو داریم مرتبط است.

حقیقت این است که این مجسمه نه فرشته آزادی بلکه فرشته مقرب Archangel میکاییل Michael است که در ادیان ابراهیمی/سامی جایگاهی ویژه دارد زیرا قدرتمندترین فرشتگان است و هم اوست که شیطان را از آسمانها و درگاه الهی می راند و بر او چیره می گردد.
کاتولیکها در دعایی همیشه از او برای پیروزی بر شیطان کمک می خواهند. در این تصویر کهن الگویی نیز آنکه در زیر زانوان او مقهور گشته است شیطان است و نه دیو استبداد (گرچه در نهایت دیو استبداد خود نیز تجسمی از شیطان است)

ولی نکته جالب این است که بسیاری بر این باورند که تشابهات بسیاری میان میکاییل و ایزد مهر (میترا) وجود دارد زیرا که در اسطوره مهر نیز این ایزد راه را در آسمان بر اهریمن می بندد و او را در جهان مادی محبوس می کند. جستاری که صفحه اول آن را در عکس ضمیمه کرده ام نیز به این همانندی می پردازد.

این تقارن از این رو زیباست زیرا شب چله برای ما ایرانیان نمادی از مبارزه نور و ظلمت و پیروزی ایزد مهر بر اهریمن و تاریکی است. در حقیقت گفتن اینکه این فرشته آزادی است که دیو استبداد را مقهور خود ساخته است چندان هم بیراه نیست زیرا مبارزه مهر و اهریمن و نور و تاریکی در سپهر اندیشه ایرانی در تمام گستره تاریخ در جریان است.

این همزمانی که این تندیس زیبا و تاریخی در چنین روزهایی که به شب چله نزدیک می شویم مورد توجه قرار گرفته است نشانی خجسته است. در نهایت این ناخودآگاه جمعی ماست که از پس نمادها و اسطوره ها مسیر خود در تاریخ و راهی را که پیش رو دارد باز می شناسد.

آیدین آرتا

@AydibAreta