در آستانه ورود به بزرگترین آپارتاید قرن

آپارتاید مجموعه قوانین و مقرراتی است که به یک قدرت سیاسی این امکان را می دهد که میان شهروندان خود بر اساس نژاد، دین، باورهای شخصی و جنسیت تبعیض قائل شود.

آپارتاید نژادی در آفریقای جنوبی شناخته شده ترین شکل آپارتاید در قرن گذشته بود ولی آپارتاید عقیدتی، اجتماعی و جنسیتی و حتی نژادی همچنان پدیده ای شوم ولی زنده در جهان ماست که از کرانه باختری و سرزمینهای اشغالی تا مالزی و افغانستان گسترش دارد.

آپارتاید همیشه به دو شکل اصلی اعمال می شود. شکل اول محرومیت از خدمات عمومی اجتماعی است و شکل دوم و عمده آن محرومیت از استخدام و خدمات بانکی و دولتی است.

همه ما در خبرها خوانده ایم که پس از فاجعه گشت ارشاد در اعمال حجاب اجباری قرار است بانوانی را که پوشش حجاب اجباری را نپذیرند، از خدمات اجتماعی و همچنین خدمات بانکی و دولتی محروم سازند. با اعمال هر دو سطح از محرومیت اجتماعی این گام نابخردانه ایران را به بزرگترین نظام آپارتاید جهان بدل خواهد ساخت.

کار از افسوس برای داشتن سیاستمدارانی خردمند و جامعه ای طبیعی و متعادل گذشته است. پرسش اینجاست که در صورت اعمال بی تعارف قوانین آپارتاید اجتماعی عکس العمل شهروندان این جامعه چه خواهد بود؟

وظیفه شهروندان چیست اگر که بی عدالتی و تبعیض با نام قانون به جامعه تحمیل شود؟ اگرچه تبعیض و محروم ساختن شهروندان از حقوق اجتماعی چیز جدیدی در جامعه ما نیست.

یک از صدها مثال آن محرومیت زنان برای حضور در ورزشگاهها بوده است. حتی خودسوزی تلخ سحرخدایاری معروف به دختر آبی هم در اعتراض به دستگیری و محکومیت خود نتوانست به اتحادی یکپارچه برای پایان بخشیدن به یکی از نمادهای آشکار تبعیض و بی عدالتی در جامعه منتهی شود.

به باور من در کشوری با جامعه مدنی شکل یافته در صورت وقوع چنین اتفاقی تمام مردان همان روز یکپارچه ورزشگاهها را تحریم می کردند و حتی بازیکنان از بازی امتناع می کردند ولی این رخ نداد و به همین دلیل حاکمیت بر این باور باقی ماند که می توان بانوان ایرانی را با تحقیر در خیابان روی زمین کشید و در داخل یک ون انداخت.

آنچه با مرگ دردناک مهسا امینی در جامعه ما رخ داد اتفاقی متفاوت در رفتار اجتماعی این جامعه بود. گویی حاکمیت ناگهان از مرزی ناگفته عبور کرد و امروز هم هنوز در آن سوی این مرز ایستاده است ولی نه آن روز و نه امروز به هیچ مرزی برای توقف حضور خود در حریم خصوصی شهروندان قائل نبوده است.

آیا این جامعه تغییر کرده است؟ آیا شما تغییر کرده اید؟
پیش از پاسخ به این سوال یک نفس عمیق بکشید. زیرا شما در آستانه ورود به بزرگترین آپارتاید اجتماعی جهان در قرن حاضر قرار دارید.

آیدین آرتا