از 1905 - 2025
تاملی بر ظهور و سقوط جنبشهای چپ در جهان

نگاهی به خیزش نافرجام 1905 روسیه
و سیر تاریخی جریانهای چپ در قرن گذشته
و ظهور جنبشهای راست نوین در قرن 21

آیدین آرتا

لینک دسترسی یوتیوب:
https://youtu.be/k4fMu9r6U34
لینک دسترسی اینستاگرام:
https://www.instagram.com/p/DC9Ux9hRw-g/

سال 1905، سالی بود که از بسیاری جهات، جهان معاصر ما را شکل داد!

فاصله سال‌های 1903 تا 1905، از مهم‌ترین دوره‌های تاریخ معاصر است. در این سال‌ها، اتفاقات سرنوشت‌سازی رخ داد که به قدرت‌گیری جنبش‌های چپ در جهان منجر شد.

در این دوره، استبداد در روسیه به نقطه آغاز فروپاشی رسید و گفتمان براندازی به ایده غالب حزب سوسیال‌دموکرات کارگری روسیه بدل شد. در همین زمان، حزب کارگر در انگلستان تأسیس شد و جنبش‌های حق رأی زنان در این کشور گسترش یافتند که در نهایت، چند سال پس از انقلاب 1917 روسیه، به پیروزی رسیدند. در فرانسه، دولت امیل کومب جدایی دین از دولت را به اصل بنیادین سیاست تبدیل کرد. در آمریکا، اتحادیه کارگران صنعتی جهان (IWW) شکل گرفت، و انقلاب مکزیک با الهام از ایده‌های چپ آغاز شد.

در همین سال‌ها، نخستین مدارس دخترانه در ایران تأسیس شدند، و فرمان مشروطه به امضای مظفرالدین شاه رسید. در روسیه، مجلس دوما تأسیس شد، و جنبش ترک‌های جوان در ترکیه شکل گرفت.

اما سال 1905 فقط در عرصه سیاست تحول‌آفرین نبود. در علم و فناوری نیز این دوره شگفتی‌ساز بود. در این سال، انیشتین نظریه نسبیت را منتشر کرد، فروید مهم‌ترین اثر خود در زمینه جنسیت را ارائه داد، و انقلاب تکنولوژیکی با اختراعاتی مانند رادیو و اولین پرواز برادران رایت آغاز شد.

اگر بخواهیم این دوره را با امروز مقایسه کنیم، می‌توان جنبش تکنولوژیکی آن زمان، مانند رادیو، اتومبیل و هواپیما، را با انقلابی که هوش مصنوعی در جهان امروز ایجاد کرده است مقایسه کرد. در هر دو دوره، فاصله طبقاتی، فشار اقتصادی، و تورم به سرعت افزایش یافت. آنچه آن زمان صنعتی شدن بود، امروز به شکل تکنوفئودالیسم و سلطه شرکت‌های چندملیتی دیده می‌شود.

در این سخنرانی سی‌دقیقه‌ای که با محوریت تحلیل کتاب معمای مدرنیته اثر فیلسوف آمریکایی مارشال برمن صورت گرفته است، به بررسی انقلاب 1905 روسیه و زمینه‌های آن پرداخته‌ام. سپس دلایل فروپاشی جنبش‌های چپ در جهان معاصر را تحلیل کرده و در پایان، به بررسی جنبش‌های راست نو و آینده این تحولات و تأثیر آن‌ها بر آگاهی تاریخی انسان معاصر و روند فردیت او توجه کرده‌ام.